Geschiedenis

Maya's

De huidige indiaanse bewoners (indigena’s) van het hoogland stammen af van de Maya-cultuur die daar omstreeks 800 voor Christus ontstond. Aan deze eeuwenoude, hoogstaande cultuur kwam een einde door de kolonisatie van de Spanjaarden. Na ruim drie eeuwen Spaanse overheersing die in 1821 eindigde, werd Guatemala in 1839 een zelfstandige republiek. Daarna volgde een periode van dictatuur totdat de “Oktober-revolutie” in 1944 hier een einde aan maakte. In 1945 trad de eerste democratisch gekozen president Juan José Arévalo aan. De centrumlinkse regering van zijn opvolger Jacobo Arbenz Guzmán trachtte de grootgrondbezitters te onteigenen, maar in 1954 werd hij door een staatsgreep afgezet, met hulp van de CIA. Een lange periode van militaire junta’s volgde. De guerrillagroeperingen die hiertegen in verzet gingen werden met grof geweld bestreden. Tijdens de Burgeroorlog die voortduurde van 1960 tot 1996, werden talrijke indiaanse dorpen met de grond gelijk gemaakt en systematisch uitgemoord. Naar schatting zijn er in die periode ruim 200.000 slachtoffers gevallen.


In 1996 werd een veelbelovend Vredesakkoord getekend door president Álvaro Arzú Irigoyen. De VN en een aantal donorlanden ondersteunen de uitvoering van deze akkoorden. In 2003 werd Oscar Berger president en inmiddels zijn in november 2007  weer verkiezingen geweest en is Alvaro Colon president geworden. 

Straffeloosheid

De gevolgen van de burgeroorlog zijn zowel in psychologische en economische als in sociale zin nog duidelijk merkbaar. Er is formeel vrijheid van drukpers, maar de belangrijkste televisiekanalen zijn in handen van een monopolist die nauwe banden onderhoudt met de vroegere dictatoriale regeringen. De berechting van militaire en politieke functionarissen die verantwoordelijk zijn voor de grootschalige moordpartijen stuit op aanzienlijke weerstand bij hun aanhang die als parallelle machten opereren. Rechters, advocaten en medewerkers van mensenrechtenorganisaties worden door deze groeperingen regelmatig bedreigd. Een ernstige terugslag voor het vredesproces was de moord op bisschop Gerardi in april 1998, twee dagen na publicatie van het onderzoeksrapport “Nooit meer”, waarin ruim 55.000 tijdens de burgeroorlog gepleegde mensenrechtenschendingen werden gedocumenteerd.

De criminaliteit neemt nog altijd toe en de politie schiet te kort bij het vervolgen van daders van strafbare feiten. 

Hervormingen

Het bovenstaande wil niet zeggen dat er niets is bereikt. Ondanks de trage uitvoering van de Vredesakkoorden bestaat er brede overeenstemming over de noodzaak van ingrijpende hervormingen. De internationale gemeenschap steunt de naleving hiervan in alle opzichten. MINUGUA (Missión de Naciones Unidas para Guatemala), die onder mandaat van de VN opereert, werd in het leven geroepen ter ondersteuning en verificatie van de Vredesakkoorden. De invloed van het maatschappelijke middenveld is sinds de Vredesakkoorden duidelijk toegenomen en heeft vorm gekregen in vele maatschappelijke organisaties. Het zijn deze organisaties die het draagvlak blijven vormen bij de uitvoering van de Vredesakkoorden en het aan de orde stellen daarvan bij de overheid. Verder is de taak van het leger beperkt tot de verdediging van de landsgrenzen. De zorg voor de binnenlandse veiligheid is in handen gelegd van een nieuw civiel politieapparaat, dat wordt opgeleid met steun van de EU, om het militaire apparaat op dit punt te vervangen.